چهارباغ یا چارباغ ؟

 

چهار باغ   یا   چارباغ  ؟

نویسنده : آزاده شاهچراغی

طرح تک محوری چهارباغ ایرانی-برمبنای توصیفات رساله ارشادالزراعه - ترسیم دکتر ازاده شاهچراغی

"چهارباغ" صحیح است یا "چارباغ" ؟ این سوال اصلی نوشتار پیش رو است که برآمده از مواجهه با هر دو واژه در متون مرتبط با پدیده "باغ ایرانی" است. هرگاه که برای فهم عمیق تر این پدیده به متون تاریخی، کتاب ها، سفرنامه ها، زندگینامه ها و حتی کتیبه ها سر می زنیم مشاهده می کنیم که علاوه بر واژه "پردیس" و "بهشت" ، واژه "باغ"  نیز به عرصه ای دلپذیر، پر از گل ، گیاه ،درخت و آب جاری، اما منظم و برپایه هندسه ای مشهود ، اطلاق شده است. چهارباغ یا چارباغ نیز اشاره ای به الگوواره نظم دهنده به آب ، گیاه و بنا در عرصه ای به نام "باغ" در سرزمینی به نام "ایران" است.[i]

اما سوال اصلی اینجاست که در فرهنگ غنی سرزمین ایران که فرهنگی هم کل نگر و هم بسیار جزئی بین و دقیقی است، چرا گاهی در متون علمی و ادبی حرف " ه "  از واژه "چار" حذف شده است. آیا دلیل ویژه ای برای این امر وجود دارد یا صرفا به مرور زمان و در افواه عمومی این حرف حذف شده است .البته بعید است فرض دوم صحیح باشد زیرا در متون ادبی که معمولاً نویسنده آن بر نگارش صحیح واژه  اصرار داشته است نیز واژه "چارباغ" به چشم می خورد.

این نوشتار براساس بررسی تطبیقی اسناد در دسترس - اما محدود- دودمان شناسی واژه و تطبیق آن با شکل شناسی،  به کنکاش این موضوع می پردازد.

 

  •       فرضیه

بررسی شواهد نشان می دهد که واژه "چهارباغ" ریشه در واژه "چارباغ" دارد و "باغ" نیز ریشه در کلمه "بَگَ" زبان هخامنشی، که آن هم به معنی"خداوند" و هم به معنی "قطعه ای از هستی" است و نه به معنی عرصه ای که به چهار بخش تقیسم می شود.به نظر می رسد برداشت از واژه "چهارباغ" به صورت امروزین – یعنی تصور چهار بخشی بودن عرصه باغ- ریشه در باغ سازی دوره صفویه دارد.هرچند که حتی در دوره صفویه هم  چارباغ هایی ساخته شده است که عرصه آن ها به چهاربخش تقسیم نشده اند بلکه دو بخشی هستند.


[i] - منظور از ایران در این نوشتار عرصه سیاسی سرزمین ایران پیش از اسلام ، ایران پس از اسلام و ایران معاصر با تمام متعلقات فرهنگی آن است.

 

 

 

متن کامل این مقاله  در فصلنامه  علمی - ترویجی منظر شماره 30 - بهار 1394 منتشر شده و از طریق سایت رسمی این مجله (به صورت رایگان -از طریق ثبت نام در سایت) در دسترس است.

از آنجا که  فرضیه مطرح شده در این مقاله چالش مهمی در شناخت بخشی از تاریخ ایران زمین ایجاد می کند بسیار خرسند خواهم شد که با مطالعه آن نظرات و عقاید خود را درج نمایید.

با سپاس

آزاده شاهچراغی 

8 شهریور 1394


/ 0 نظر / 90 بازدید