Contact me
My Profile
More ...
      یادداشت های آزاده شاهچراغی (درباره معماری ، منظر ، ... و باغ ایرانی)
مقاله جهان بدون مرز ، فضای بدون مرز by: آزاده شاهچراغی

 

 

 متن کامل این مقاله در فصلنامه تحصصی

"معماری و شهرسازی" شماره 70-71 ، در تابستان 1382

از صفحه 59 تا62 به چاپ رسیده است. .

 

جهان بدون مرز ، فضای بدون مرز

 

آزاده شاهچراغی

جهانی که در آن به سر میبریم، نقطه تقارب وتداخل پدیده ها و از بین رفتن مرزمیان آنهاست. معادلات دوقطبی پیشین که مرزهای فرهنگی را مشخص واز هم جدامی کرد(مانند :‌ ما ودیگران ، خودی وغیر خودی ، شرق وغرب ، شمال وجنوب ، ) عمیقا رنگ باخته است و تمام این معانی در ترکیبات گوناگون ، در نسبت های متغیر و درمنظومه‌هایی که هردم فرو می‌پاشند ودوباره شکل میگیرند ، از میان رفته‌اند.(شایگان، 1380 ) امروزه ازیک سو زیر ساخت های ارتباطات و تعاملات جهانی ، از خطوط هوایی گرفته تااینترنت ، ایجاد شبکه های فراملی وجهانی را تسهیل کرده و موجب پیوند مردم ، سازماها وگروهها در نقاط مختلف جهان به یکدیگر شده‌اند و از سوی دیگر افزایش اینگونه تعاملات سبب شده است تا حوزه های محلی وجهانی ( در حیطه های فرهنگی ، اجتماعی ، اقتصادی ، سیاسی، ) در هم ادغام شوند ، تا جایی که شاهد شکل گیری ”جهان بدون مرز ” باشیم . جهانی که مهمترین ویژگی مردمان آن ، زیستن در ”فضای‌بدون مرز” است . (تصویر 1)

دراین میان ، معماری نیز ، که هم شکل یافته از زمان حال وهم انعکاس دهنده آن در نحوه سازماندهی فضاست ، دچار تغییر ، تحول ودگرگونی شده است. چراکه مفهوم ”مرز” یکی از مهمترین مفاهیمی است که فضای معماری بر مبنای معماری برمبنای آن شکل میگیرد و مسلما پدیدار گشتن ”بی مرزی” موجب ایجاد کیفیتهای خاص ، هم درشکل کالبدی معماری وهم درشیوه استفاده از فضای آن ، میشود .

دربیان کالبدی ، هر محدوده توسط یک ” مرز ” تعیین میشود ، اما یک مرزآن نیست که چیزی درآن متوقف شود . بلکه چنانکه یونانیان دریافتند ، ” مرز ”آن است که چیزی از آن ، هستی خود را آغاز میکند . (هایدگر) اززمانیکه انسان ، اولین سرپناه را برای خود ایجاد کرد ، با جدا سازی فضای داخل وخارج توسط وی ، تعریفی از مفهوم ”مرز” در سازماندهی فضا ( به طور مصنوع ) به وجود آمد. در مراحل بعدی پیشرفت دانش انسان درحیطه ساخت وساز ، مرزهای یک فضای ساخته شده را عناصری همچون کف ، دیوار وسقف تعریف میکردند. به این ترتیب ، ماهیت فضا نیز در چگونگی تعریف مرزهای آن شکل میگرفت . در تحولات بعدی ، اهمیت مفهوم ”مرز”درمعماری تا آنجایی پیشرفت که رابرت‌ونتوری، معماری را به منزله ”دیواری میان داخل وخارج ” تعربف کرد. (Venturi, 1967 ) اما علیرغم آنکه، تعریف ”مرز” ومحدوده ،‌موجب ایجاد ساختارهای گوناگون فضایی معماری درطول تاریخ شد، به همان اندازه نیز ،‌کیفیات جدیدی در فضا ، برمبنای محو کردن وازبین بردن مفهوم ”مرز” درآن ، به وجود آمد. به عنوان مثال ونتوری ،‌جسورانه ترین پیام معماری مدرن را فضای روان آن میداند که برای دستیابی به پیوستگی فضای داخل وخارج تلاش میکند(Venturi, 1967)

 

 


شاید بتوان گفت که بارزترین نمود این مسأله با مطرح شدن بحث شفافیت    (transparency ) درفضا شکل گرفت . ساخته شدن ”خانه های شیشه ای ”میس و ندروهه حاکی از خلق شدن فضایی جدید بود که دیگر ، متحمل حضور دیوارهای صلب وسنگین ، برای جداسازی فضای داخل وخارج نبود. دراین خانه ها ، فضای درون خانه با فضای بیرون از آن ، تداخل می یافت وبا ایجاد رابطه بصری شدید میان داخل وخارج ، گویی ”مرز” میان آندو محو میشد وفرد در فضای جدیدی که ”نه داخل بود و نه خارج” واز سویی ”هم داخل بود وهم خارج” قرار میگرفت .

این مسأله در ”خانه شیشه ای” (Glass house ) فیلیپ‌جانسون (1949) ، نیز بار دیگر در مسأله ”شفافیت” (Transparency) به وجود آمد (تصویر 2و3)

درمسأله ”شفافیت” رابطه بصری شدید میان فضای داخل وخارج ، اصلی ترین امر در محو کردن ”مرز” میان دوفضا بود اما در تجربه های نوین،‌تعاریف هندسی جدید امکان ایجاد سطوحی باخصوصیات ویژه را فراهم میکند که درآنها به واسطه رابطه های هندسی ”مرز”میان درون وبرون از بین میرود . ”نوار‌موبیوس” با خصوصیت ویژه خود، رابطه بین درون وبیرون را وارونه میکند. یعنی هر نقطه از یک سطح موبیوسی در عین حال که درون است بیرون نیز میباشد . بنا براین دریک تغییر پیوسته نوعی دگرگونی درماهیت فضا صورت میگیرد که ، آن را دارای خاصیتی دوگانه اما پیوسته میکند و درواقع نوعی ”بی مرزی” در فضا بوجود می‌آورد . (تصویر 4)

فرشید موسوی ، در طراحی ”خانه مجازی” (Virtula house) ، با استفاده از خصوصیات نوار موبیوس ، مرزهای میان داخل وخارج ، پایین وبالا ، جلو وعقب درفضارا از بین می‌برد.در این خانه محدوده وساختار در فضا ، با دستاویزهای توپولوژیکی درسطح ، به وجود می‌آید. (تصویر5)

اماهمین‌معمار،درطراحی پروژه‌پایانه دریایی یوکوهاما (Yokohama Port Terminal )، با ایجاد ساختار فضایی ویژه ای ، منظر(Landscape) شهر ومعماری را به گونه‌ای با هم تلفیق میکند که خط‌میان ساختمان وسایت اطراف پروژه ،‌محو میگردد. (Pllock,2002) از نگاهی دیگر میتوان گفت که این نوع ”بی مرزی ”درفضا به نوعی حاوی مفهوم ”پیوستگی فضایی” نیز میباشد. به طوریکه شیوه سازماندهی مسیرها (Circulation) درون این ساختمان ، سبب ایجاد پیوستگی مسیر از درون ساختمان به بیرون آن وبلعکس میشود واین مسأله بر شکل گیری کالبد وفرم (Form) نهایی پروژه نیز مؤثر است . (تصویر 6و7)

 

 

 

 

 

 

 

 

  Comments ()
My Tags نقد و نظر (۸٤) خبر (٧۳) معماری (٧٠) کارنامه نویسنده (٦٧) همایش ها و سخنرانی ها (۳٩) شهرسازی (۳٧) معماری و منظر (۳۳) باغ ایرانی (٢٦) آموزش معماری (٢۳) مقالات (۱۸) تکنولوژی (۱٦) هنر معاصر (۱٥) ذهن خلاق (۱٥) سفرنامه (۱٤) محیط زیست (۱۳) بازآفرینی باغ ها (۱٢) پارادایم های پردیس (۱٢) نکته ها (۱۱) معرفی کتاب (۱۱) ایران (٧) نمایشگاه ها (٧) پایان نامه های راهنمایی شده (٥) معماری و بانوان (٥) حمل و نقل شهری (٤) روش تحقیق (۳) تاریخ (۳) شهر زیست پذیر (۳) پلارای شهری (٢) روان شناسی محیط (٢) جامعه (۱) رسانه ها (۱)
My Friends 2A magaine +زروان Gardens of Iran Book Iran Book News Agency Persian Garden of Geneva SAVAP International Journal Tehran Times World ArchitectureCommunity آرش پوراسماعیل آرونا اطلاعات دانشجويان و اساتید نخبه واحد علوم و تحقیقات ایسنا ايمان رييسی بهرام هوشیار یوسفی پایگاه خبری فضای سبز و محیط زیست ایران توکا نیستانی خبرگزاری کتاب ایران روابط عمومی دانشگاه روابط عمومی واحد علوم و تحقیقات شهر عباس کاظمی علی اعطا علیرضا بندرآباد فصلنامه آبادی کتابخانه امید ایران کمال يوسف پور گالری احسان گردهمایی مکتب اصفهان لینکستان معماری مجله علمی پژوهشی هویت شهر مجله معمار مجله معماری و ساختمان مجله معماری و فرهنگ مجموعه مقالات معمارشیتکت معماری نیوز نظر آنلاین نگار نصيری نینا شاهرخی واحد علوم و تحقيقات