Contact me
My Profile
More ...
      یادداشت های آزاده شاهچراغی (درباره معماری ، منظر ، ... و باغ ایرانی)
قصه من و حلزون و نوار موبیوس...! by: آزاده شاهچراغی

حلزون نام نمایشی بود که یکی از دوستان من ، آقای علی پورعیسی که کارگردان جوان اما متبحری است، سال گذشته در مردادماه به روی صحنه برد...با دعوت ایشان یکی از اجراهای کار رادیدم ونزدیکی ایده ایشان به نوارموبیوس که یک مبحث ریاضی و هندسی مربوط به اواخر قرن هجدهم میلادی است، سبب شد که مطلبی در مورد آن و ارتباط میان تاتر و معماری بنویسم . بعدا مقاله را برای یک وب سایت معماری( که در آنزمان گاهی برایشان مطلب می فرستادم) ارسال کردم. اما با تشخیص مسوولان آن وبسایت مقاله در یک هفته نامه معماری نیز چاپ شد و تا آنجایی که اطلاع دارم ، مورد توجه خوانندگان نیز قرار گرفت....هفته پیش سر کلاس در دانشگاه در خلال مباحثی در مورد معماری و ریاضیات ، چند کلمه ای هم در مورد نوار موبیوس و خانه موبیوس طراحی خانم فرشید موسوی ، برای دانشجویان توضیح دادم....یکی از دانشجویان گفت که اخیرا چنین مطلبی را در یکی از نشریات معماری داخلی مطالعه کرده است...اتفاقا عصرهمان روز برای خرید کتاب خاصی به کتاب فروشی سرزدم و مقاله مذکور راهم در نشریه...دیدم....فکر می کنید چه اتفاقی افتاد؟....اتفاقی خیلی معمولی، البته خیلی معمولی در ایران!....

مقاله مذکور عینا کپی شده بود ودرحدود یک سوم مقاله جدید به نام نویسنده ای که نمی شناسمشان چاپ شده بود...( در حدود 106 سطر در سه ستون مقاله جدید را ، نوشته من تامین کرده بود!)...اما نامی از اینجانب به عنوان نویسنده درج نشده بود!.....

به یاد یکی از پست های اخیر دوست و همکار گرامی ام دکتر ایمان رییسی افتادم که در مورد روزگارمان نوشته بود:"Copy  و Paste می کنم ، پس هستم !"....

.به پیشنهاد بسیاری از دوستان نامه اعتراض آمیز برای مسولان مجله فرستادم...که البته آنها را به هیچ وجه مقصر نمی دانم چون به نظر من مسولیت هر مقاله با نویسنده آن است...

.مساله کپی رایت در کشور ما مساله ای جالب شده است...خودم را که چه عرض کنم!..اماکارگردانان بزرگ سینمای ایران هم هنوز از پس این مشکل برنیامده اند!...چه برسد به اینجانب..!...

فقط وظیفه خودم می دانستم که این موضوع را برای دوستان بازگو کنم...به نظرم می بایست هرکس هر ایده ای برای حل این مشکل دارد بیان کند و یا حداقل آگاه سازی کند... !

به هر حال فکر کردم حالا که قصه من و حلزون و نوار موبیوس ..!...تبدیل به سریال چند قسمتی شده ...شاید بد نباشد که شماهم نگاهی به آن بیاندازید:

 

 

 

    حلزون و نوار موبیوس...!

 

 

 1

 نمایش «حلزون» به نویسندگی و کارگردانی علی پورعیسی، که سوم تا بیست و پنجم مردادماه جاری در خانه نمایش اجرا می‌شود، نگاهی نو به کیفیتی آشنا در ارتباط میان انسان‌ها دارد. کیفیتی که در سال‌های اخیر به عنوان یکی از ویژگی‌هایِ دنیایِ امروز، در میانِ مباحثِ فلسفی جایگاه خاصی را پیداکرده‌است. این کیفیت یا ویژگی در تعریف هندسی خود با عنوانِ «نوارموبیوس» شناخته‌می‌شود که به لحاظ فرمال نیز دستمایه برخی از طرح‌های معماری نیز قرارگرفته‌است. در این نوشتارِ کوتاه تلاش می‌شود ارتباطِ مفهومی‌میان این نمایش، نوارِ موبیوس و آثار معماری ملهم از آن به طورِ مختصر ارائه‌شود.

"حلزون" با انتخابِ موضوعی آشنا اما پیچیده از روابط میان زوج‌ها، به روایت "تکرارِ حوادث"، "پیوستگی اتفاقات" و "تبدیل درون به برون" یک پدیده به یکدیگر می‌پردازد. این نمایش داستانِ دیر آشنای ِ "بی وفایی میان ِ همسران" را طرح می‌کند که از ابتدای نمایش با حضور بازیگر زنِ شماره 1، آغاز می‌شود و با حضور مرد شماره 1 تماشاگر در فضایِ داستان قرار می‌گیرد .با خروج بازیگر زن شماه 1 از صحنه، بازیگر زن شماه 2 وارد می‌شود و به همین ترتیب با خروج بازیگر ِ مرد ِ شماره 1، مرد ِ شماره 2 وارد مط شود و این حلقه حضور بارها تکرار می‌شود.
از یک سو تغییر و تبدیل شخصیت های داستان به یکدیگر و از سویی دیگرتکرار یک مفهوم در میان هریک از زوجین، نوعی تکرار و پطوستگی میان اتفاقات در حلقه های ی متوالی را به نمایش می‌گذارد.

 


      2   3

در عین حال، پورعیسی (نویسنده و کارگردان نمایش) با تکنیک ویژه‌ای، تماشاگران را نیز وارد داستان می‌کند: متناسب با متن نمایشنامه و در خلال داستان تصاویر تماشاگرانی که در همان لحظه در هاله تماشایی نمایش هستند از دو مانیتور که در صحنه تعبیه شده است، پخش‌می‌شود و بازیگران دیالوگ‌های مرتبط با تصاویر را اجرا می‌کنند. در واقع در این بخش از نمایش "درون" و "بیرون" صحنه یکی می‌شود.
"تداخل ِ درون و بیرون"، " پیوستگی اتفاقات"، " تکرار ِ حلقه های مفهومی‌تا بینهایت بار "، " حرکت ِ آهسته تبدیل ِ شخصیت های ِ داستان به یکدیگر" و...همگی به ویژگی ِ پیچیده روابط میان انسان ها اشاره دارد.این ویژگی در تعریفِ هندسی خود با نام " نوار موبیوس" شناخته می‌شود. (تصویر4)
درواقع ابتدایی‌ترین ایجاد این نوار، انتخاب نوار مستطیل شکل، دراز و نرمی است که آن را یکبار می‌پیچانیم و بعد دو انتهای آن را به هم متصل می‌کنیم. سطحی که بدین ترتیب به دست می‌آید نوار موبیوس نامیده می‌شود.
این سطح تنها یک رو دارد بدین معنی که به عنوان مثال یک صفحة کاغذی را می‌توان با دو رنگ گوناگون در دو طرف آن، رنگ کرد اما نوار موبیوس را با این روش، نمی‌توان با دو رنگ مختلف رنگ کرد. در صورت اقدام به چنین کاری، به همان جایی که رنگ کردن را در ابتدا آغاز کرده‌ بودیم می‌رسیم، در حالی که در طرف دیگر نوار هستیم. پس نوار موبیوس، سطحی است که یک رو دارد و حرکت ما روی آن تا بینهاِت بار تکرار می شود.
تعریف خاص ریاضی :دلیل «یک رویه بودن» این نوار، به شرح زیر است که : در هر نقطة a از نوار موبیوس، می‌توان دو بردار با جهت‌ ‌های مختلف رسم کرد که بر نوار موبیوس در این نقطه عمود باشد.

 

4


این بردارها را قائم‌های نوار موبیوس در نقطة a می‌نامیم . یکی از این بردارها را انتخاب و نقطة a را به تدریج روی نوار موبیوس، جابجا می‌کنیم، در این صورت بردار ما هم همراه با نقطه a جابجا می‌شود . بنابراین، روی نوار موبیوس، چنان مسیر بسته‌ای وجود دارد که اگر قائمی این مسیر را روی سطح بپیماید، به جای اینکه به وضع نخستین خود برسد، روی برداری که در جهت مخالف وضع نخستین آن است قرار می‌گیرد.
خاصیت موبیوسی: خاصیتی است که رابطه بین «درون» و «بیرون» را وارونه می‌کند. یعنی هر نقطه از یک سطح موبیوسی در عین حال که درون است، بیرون نیز می‌باشد، بنابراین در یک تغییر پیوسته نوعی دگرگونی در ماهیت یک فضا صورت می‌گیرد.در واقع در این حالت، فضا خاصیت دوگانه اما پیوسته پیدا می‌کند.
"خاصیت موبیوس، که گذر از درون به برون و از برون به درون را ممکن می‌کند، کمابیش توانسته است بر فراز شکاف حاصل از ثنویت پلی بزند. "(شایگان، 1380)
بنابراین،فضای ِمیان "برون و درون"، " پیوستگی" و " تکرار" با یک تعریف ریاضی به یک سطح هندسی تبدیل می‌شود. سطحی که بر آن در هر لحظة هم داخل و هم خارج فضا هستیم.


5

این ویژگی در طراحی معماری مورد توجه قرار گرفته است.
فرشید موسوی در پروژه‌ای به نام خانة مجازی (Virtual House) از خاصیت نوار موبیوس برای طراحی استفاده می‌کند.او با این ساختار، سطح توپولوژیکی به وجود می‌آورد که در آن هر اتاق با اتاق دیگر ترکیب می‌شود تا نواری دو طرفه و دو منظوره را درست کند. (تصویر5و 6)
در آن تضاد بین داخل/خارج، جلو/عقب، پائین/بالا و دیگر مفاهیم در یک سکونت گاه، مورد سؤال قرار می‌گیرد وارتباطی خاص میان این مفاهیم به وجود می‌آید.
ساختار هندسی نوار موبیوس، "درون و بیرون" با "داخل و خارج" را تلفیق می‌کند و فضای سومی با کیفیتی جدید به وجود می‌آورد.این فضایِ سوم،فضایی است که "همزمانی"، "تبدیل"، " تکرار" ...در میان پدیده ها در آن رخ می‌دهد.
اما بحث اصلی که این نوشتار کوتاه تلاش داشت به آ ن اشاره کند، نحوه بروز مفاهیم در قالب فرم های ِ متنوع است.به این معنی که چگونه یک "مفهوم"، یک "ویژگی" و یا یک " کیفیت" می‌تواند با فرم های ِ گوناگون ظاهر شود. در قالب یک "نمایش"، به صورت فرمول "ِریاضی"، در شکل ِ یک ترسیم "هندسی" و یا در فرم یک "اثر معماری".
بی شک ارتباط میان این فرم ها، در عین تنوع آن ها، اهمیت ِ مطالعه و تأمل بر حرکت جریان های ِ هنری – به موازات هم _ را بیش از پیش آشکار می‌سازد.


6

 


منبع:

هفته نامه نقش نو- ذوره جدید پیش‌ شماره 1- صفحه 15
پینوشت:
1-عکس هایِ نمایش از محسن یزدی پور
2- شایگان، داریوش (1380) : » افسون زدگی جدید، هویت چهل تکه و تفکر سیار»، ترجمه : ولیایی، فاطمه / نشر فرزان، تهران

منبع اینترنتی:

http://report.aruna.ir/archives/2006/Aug/%204/821.php

 

  Comments ()
My Tags نقد و نظر (۸٤) خبر (٧۳) معماری (٧٠) کارنامه نویسنده (٦٧) همایش ها و سخنرانی ها (۳٩) شهرسازی (۳٧) معماری و منظر (۳۳) باغ ایرانی (٢٦) آموزش معماری (٢۳) مقالات (۱۸) تکنولوژی (۱٦) هنر معاصر (۱٥) ذهن خلاق (۱٥) سفرنامه (۱٤) محیط زیست (۱۳) بازآفرینی باغ ها (۱٢) پارادایم های پردیس (۱٢) نکته ها (۱۱) معرفی کتاب (۱۱) ایران (٧) نمایشگاه ها (٧) پایان نامه های راهنمایی شده (٥) معماری و بانوان (٥) حمل و نقل شهری (٤) روش تحقیق (۳) تاریخ (۳) شهر زیست پذیر (۳) پلارای شهری (٢) روان شناسی محیط (٢) جامعه (۱) رسانه ها (۱)
My Friends 2A magaine +زروان Gardens of Iran Book Iran Book News Agency Persian Garden of Geneva SAVAP International Journal Tehran Times World ArchitectureCommunity آرش پوراسماعیل آرونا اطلاعات دانشجويان و اساتید نخبه واحد علوم و تحقیقات ایسنا ايمان رييسی بهرام هوشیار یوسفی پایگاه خبری فضای سبز و محیط زیست ایران توکا نیستانی خبرگزاری کتاب ایران روابط عمومی دانشگاه روابط عمومی واحد علوم و تحقیقات شهر عباس کاظمی علی اعطا علیرضا بندرآباد فصلنامه آبادی کتابخانه امید ایران کمال يوسف پور گالری احسان گردهمایی مکتب اصفهان لینکستان معماری مجله علمی پژوهشی هویت شهر مجله معمار مجله معماری و ساختمان مجله معماری و فرهنگ مجموعه مقالات معمارشیتکت معماری نیوز نظر آنلاین نگار نصيری نینا شاهرخی واحد علوم و تحقيقات